Dlaczego w Polsce mamy lukę emerytalną?

Według Eurostatu Polska plasuje się w środkowej części tabeli państw UE pod względem luki emerytalnej – ale starzenie się społeczeństwa, niski wskaźnik urodzeń i niewydolny system ZUS sprawiają, że problem ten będzie się nasilał. Przy obecnym modelu finansowania ZUS, w którym składki osób pracujących natychmiast trafiają na wypłaty obecnych emerytur, przyszłe świadczenia będą coraz niższe, bo pracujących będzie znacznie mniej niż emerytów.

Niewydolny system ZUS

Polski system emerytalny działa w modelu tzw. umowy pokoleniowej (pay as you go). Oznacza to, że składki wpłacane dziś są natychmiast przeznaczane na wypłatę bieżących emerytur. Nie ma więc faktycznego „oszczędzania na swoją przyszłą emeryturę” – wszystko zależy od tego, ilu pracujących będzie utrzymywać przyszłych emerytów. Przy rosnącej liczbie świadczeniobiorców i malejącej liczbie pracowników, system staje się coraz mniej wydolny, a przyszłe świadczenia mogą być znacznie niższe niż obecne.

Spadająca liczba urodzeń – najniższa od II wojny światowej

Według danych GUS liczba urodzeń w Polsce jest rekordowo niska – w 2023 roku urodziło się jedynie 272 tys. dzieci, najmniej od zakończenia II wojny światowej. Mniej dzieci dziś oznacza mniej przyszłych pracowników, a więc mniej osób płacących składki do ZUS. To bezpośrednio zwiększa ryzyko, że przyszłe emerytury będą coraz niższe, a luka emerytalna – coraz większa, szczególnie wśród osób, które nie gromadzą prywatnych oszczędności.

Różnice wieku emerytalnego i stażu

Kobiety w Polsce przechodzą na emeryturę w wieku 60 lat, mężczyźni dopiero po ukończeniu 65 lat – to automatycznie wpływa na krótszy staż składkowy i dłuższy czas wypłacania świadczenia dla pań. Staż wymagany do minimalnej emerytury to 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn

Przerwy zawodowe i niższe wynagrodzenie

Przerwy związane z macierzyństwem, częstsza praca w niepełnym wymiarze, niższe zarobki – to czynniki redukujące wysokość podstawy wymiaru emerytalnego i prowadzące do niższych składek oraz ostatecznej emerytury

Co wydarzy się po 2040 roku w kwestii współczynnika zastąpienia ZUS?

Współczynnik zastąpienia (relacja emerytury do ostatniego wynagrodzenia) w Polsce już dziś jest jednym z najniższych w OECD – ok. 30–35%. Prognozy wskazują, że po 2040 roku może spaść nawet do ok. 20–25%, co oznacza, że emerytura wyniesie zaledwie 1/4 ostatniej pensji. Przy coraz większej liczbie emerytów i mniejszej liczbie osób pracujących, ZUS będzie musiał obniżać świadczenia lub zwiększać podatki i składki, by utrzymać system. To dodatkowo pokazuje, że oszczędzanie prywatne (IKE, IKZE, inwestycje jednorazowe, programy ubezpieczeniowe)staje się niezbędne, by zachować finansową niezależność.

Starzejące się społeczeństwo – dramatyczne prognozy na 2050 rok

Obecnie w Polsce na jednego emeryta przypada średnio pięciu pracujących. Prognozy demograficzne są jednak alarmujące: po 2050 roku proporcje mogą się odwrócić – jedna osoba pracująca będzie utrzymywać nawet pięciu emerytów. Oznacza to, że składki będą musiały utrzymywać coraz większą grupę świadczeniobiorców, co spowoduje obniżenie wysokości emerytur w stosunku do zarobków i jeszcze bardziej pogłębi lukę emerytalną.