Tajny raport ZUS – ostrzeżenie dla samozatrudnionych

Co to jest tajny raport ZUS?

Tajny raport ZUS to wewnętrzny raport przygotowany na zlecenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczący konsekwencji obecnego systemu składek dla przyszłych emerytur osób samozatrudnionych. Nazywany „tajnym”, bo początkowo nie został oficjalnie opublikowany przez ZUS – jego treść poznaliśmy dopiero po medialnych przeciekach. Raport ujawnia, że ogromnej liczbie przedsiębiorców grożą bardzo niskie emerytury (tzw. biedaemerytury), jeśli nadal będą opłacać jedynie minimalne składki.

Kogo dotyczą wnioski z tego raportu?

Przede wszystkim dotyczą emerytur osób samozatrudnionych, czyli prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Wnioski dotyczą szczególnie tych przedsiębiorców, którzy nie zatrudniają pracowników (tzw. jednoosobowe firmy) i przez całą karierę płacą minimalne możliwe składki na ZUS.

Według raportu najbardziej zagrożone ubóstwem na starość są kobiety-przedsiębiorcy (ze względu na niższy wiek emerytalny i często krótszy staż składkowy). Ogólnie jednak problem dotyczy wszystkich prowadzących firmy, którzy liczą na to, że sama minimalna składka zapewni im godziwą emeryturę – niestety, tak nie będzie. 

Tutaj możesz sprawdzić jak wygląda w rzeczywistości Twoja prognoza emerytalna czyli „hipotetyczna emerytura ZUS” – bo tak oficjalnie nazwał ją ZUS.

Dlaczego raport ZUS nie został od razu opublikowany?

Oficjalnie ZUS nie podał jednoznacznej przyczyny. Nieoficjalnie mówi się, że wyniki tajnego raportu ZUS były na tyle niepokojące i politycznie niewygodne, iż poprzednie kierownictwo wstrzymało publikację.
Raport został ukończony w połowie 2024 r., ale ujrzał światło dzienne dopiero na początku 2025 r., gdy media (m.in. Wirtualna Polska) ujawniły jego istnienie i treść. Dopiero po presji opinii publicznej ZUS zdecydował się udostępnić dokument. Można przypuszczać, że obawiano się reakcji społecznej – w końcu informacja o masowej groźbie głodowych emerytur dla przedsiębiorców jest bardzo poważna.

Co grozi samozatrudnionym, którzy płacą tylko minimalny ZUS?

Grozi im to, że na emeryturze otrzymają bardzo niskie świadczenia, często poniżej ustawowej emerytury minimalnej. Oznacza to, że jeżeli spełnią warunki stażowe do emerytury minimalnej, państwo będzie musiało im dopłacać do tego minimum (obciążając wszystkich podatników).
Jeżeli zaś ktoś nie wypracuje wymaganego stażu (20 lat składkowych kobieta, 25 lat mężczyzna), może w ogóle nie otrzymać prawa do emerytury minimalnej, a więc dostanie dokładnie tyle, ile wynika z uzbieranego kapitału – potencjalnie kilkaset złotych miesięcznie, albo nic (jeśli uzbierał skrajnie mało). W praktyce więc samozatrudniony na emeryturze może zostać bez środków do życia lub z kwotą tak niską, że nie pozwoli ona na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

Czy można dobrowolnie płacić wyższe składki na ZUS?

Tak, każdy przedsiębiorca ma prawo zadeklarować wyższą podstawę wymiaru składek, co skutkuje wyższymi wpłatami na ZUS. W praktyce jednak prawie nikt tego nie robi – według danych ZUS zaledwie ok. 1% samozatrudnionych opłaca składki wyższe niż minimalne.
Powody są zrozumiałe: wielu woli mieć więcej pieniędzy „tu i teraz”, a nie wszyscy ufają, że ZUS wypłaci im godną emeryturę za kilkadziesiąt lat. Niemniej, jeśli zależy Ci na wyższej emeryturze z ZUS, możesz rozważyć dobrowolne zwiększenie składek. Alternatywnie – lub równolegle – odkładaj różnicę samodzielnie, inwestując np. w prywatną emeryturę (co daje Ci większą kontrolę nad środkami).

Jak mogę sam zadbać o swoją emeryturę?

Najważniejsze to oszczędzać i inwestować na własną rękę. Możliwości jest wiele: od wspomnianych kont IKE/IKZE, przez inwestycje w fundusze inwestycyjne, obligacje skarbowe, lub zakup nieruchomości na wynajem czy nawet dodatkowe ubezpieczenia emerytalne np. PRU emerytura bez obaw lub Duo Benefit od Ergo Hestii.
Kluczem jest regularność i czas – im wcześniej zaczniesz i im systematyczniej będziesz odkładać, tym większy kapitał zbierzesz. Warto też podnosić swoją wiedzę finansową lub korzystać z porad doradców, by lokować środki efektywnie i bezpiecznie rozkładać ryzyko. Pamiętaj, że Twoja przyszła emerytura to wypadkowa tego, co zrobisz dzisiaj – każdy dodatkowy filar (poza ZUS) zwiększy Twój komfort życia na starość.

Jakie są korzyści z prywatnej emerytury?

Problem niskich emerytur dla przedsiębiorców to tylko jeden z elementów większej układanki finansowej. Jeśli zainteresował Cię ten temat i chcesz poszerzyć swoją wiedzę, mamy dla Ciebie dodatkowe materiały. Dowiedz się więcej o polskim systemie emerytalnym oraz sposobach, jak zadbać o swoje finanse długoterminowo:

• Emerytury – Kompendium wiedzy o emeryturach w Polsce. Jak działa system emerytalny, czym różni się ZUS od OFE (dawniej) i PPK, ile wynosi aktualna emerytura minimalna, jak obliczane są świadczenia i jakie zmiany mogą nas czekać w przyszłości. Sprawdź, jakie prawa nabywasz, odprowadzając składki i jak przygotować się na zmiany wieku emerytalnego.
• Oszczędzanie – Poradnik dla tych, którzy chcą mądrze odkładać pieniądze na różne cele. Znajdziesz tu strategie oszczędzania zarówno krótkoterminowego (np. fundusz awaryjny na niespodziewane wydatki), jak i długoterminowego (np. na edukację dzieci czy właśnie na emeryturę). Dowiesz się, jak zacząć oszczędzać, nawet jeśli wydaje Ci się to niemożliwe, jak utrzymać motywację oraz z jakich narzędzi finansowych korzystać (konto oszczędnościowe, lokata, obligacje, fundusze indeksowe i inne). Wszystko w przystępnym języku, poparte przykładami z życia wziętymi.
• Inwestycje z wpłatami jednorazowymi – Czym różnią się inwestycje jednorazowe od regularnego oszczędzania? Ten dział wyjaśnia, jak efektywnie zainwestować większą kwotę pieniędzy, którą dysponujesz jednorazowo. Poznasz tutaj różne opcje ulokowania większych sum – od jednorazowych wpłat na IKE/IKZE, przez zakup obligacji skarbowych czy funduszy ETF za określoną kwotę, po inwestycje w nieruchomości lub własny biznes. Podpowiemy, na co zwrócić uwagę inwestując większe środki na raz (np. czy lepiej rozłożyć je w czasie, czy zainwestować całość od razu), jak ocenić własną skłonność do ryzyka przy takiej inwestycji oraz jak zabezpieczyć się przed typowymi błędami (np. wpłata jednorazowa w szczycie hossy – jak tego unikać?). Ta wiedza pomoże Ci właściwie zagospodarować np. otrzymane spadki, premie, oszczędności ze zlikwidowanej lokaty czy inne lump sum, tak by pracowały one na Twoją finansową przyszłość.

Zapraszamy do lektury powyższych działów. Pamiętaj, że świadome zarządzanie finansami to proces – im więcej wiesz, tym lepsze decyzje możesz podejmować. Niezależnie od tego, czy chodzi o bezpieczną emeryturę, budowanie majątku czy ochronę przed życiowymi niespodziankami, kluczem jest zdobywanie wiedzy i wprowadzanie jej w życie. Nasza strona dostarcza wiarygodnych informacji i praktycznych porad, dzięki którym zbudujesz długoterminowe bezpieczeństwo finansowe dla siebie i swojej rodziny. W świecie pełnym zmienności warto trzymać rękę na pulsie – edukacja finansowa to najlepsza inwestycja, jaką możesz teraz zrobić dla swojego przyszłego ja. Powodzenia!